پالایشگاه اصفهان؛ فراتر از یک صنعت، پیشرانِ خودکفایی و پایداری در قلب ایران

تحول در شاهراه انرژی فلات مرکزی؛ کالبدشکافی استراتژیهای صنعتی، زیستمحیطی و فناورانه در هلدینگ پتروپالایش سهروردی و پالایشگاه نفت اصفهان روایتی از نشست خبری دکتر غلامرضا باقریدیزج و بازدید میدانی اصحاب رسانه از پروژههای جهش تولید، تصفیهخانه پساب شاهینشهر و کارخانجات ساخت تجهیزات سنگین مشعلپویا ایستاده بر تارک انرژی ملی به گزارش دنیای اسرار
تحول در شاهراه انرژی فلات مرکزی؛ کالبدشکافی استراتژیهای صنعتی، زیستمحیطی و فناورانه در هلدینگ پتروپالایش سهروردی و پالایشگاه نفت اصفهان
روایتی از نشست خبری دکتر غلامرضا باقریدیزج و بازدید میدانی اصحاب رسانه از پروژههای جهش تولید، تصفیهخانه پساب شاهینشهر و کارخانجات ساخت تجهیزات سنگین مشعلپویا
ایستاده بر تارک انرژی ملی
به گزارش دنیای اسرار ،صنعت پالایش نفت در جهان معاصر، دیگر یک فرآیند تقطیر ساده برای جداسازی هیدروکربنها نیست؛ بلکه خطمقدم بقای اقتصادی، ضامن پایداری ژئوپلیتیک و سنگر اول امنیت انرژی ملتهاست. در مرکز جغرافیایی ایران، جایی که نبض اقتصاد و صنعت کشور در تقاطع فلات مرکزی میتپد، پالایشگاه نفت اصفهان جایگاهی تکرارنشدنی دارد. این مجموعه استراتژیک با پالایش روزانه بخش عظیمی از نفت خام کشور، نه تنها زنجیره سوخترسانی را در گستره وسیعی از ۱۶ استان پوشش میدهد، بلکه به عنوان نمادی از تابآوری صنعتی در برابر تحریمهای همهجانبه بینالمللی قد علم کرده است.
با این حال، چالشهای امروز صنعت پالایش از جنس دیگری است؛ بحران شدید ناترازی گاز در فصول سرد سال، محدودیتهای حاد منابع آبی در حوزه زایندهرود، آلودگیهای انباشتهشده زیستمحیطی، مطالبات انباشتهشده مالی از دولت و لزوم گذر از مدل سنتی پالایش نفت به سوی زنجیره ارزش پتروپالایشی، مدیران ارشد این غول صنعتی را در برابر یک بازآرایی بنیادی قرار داده است.
در همین چارچوب، نشست خبری مهندس غلامرضا باقریدیزج، مدیرعامل شرکت پالایش نفت اصفهان، همراه با تور رسانهای بازدید از پروژههای زیربنایی، تأسیسات پیشتصفیه پساب شاهینشهر و شهرک فناوری و ساخت تجهیزات فوقسنگین شرکت مشعلپویا در ۳۱ شهریورماه، فرصتی بینظیر را پیش روی خبرنگاران و تحلیلگران صنعتی گشود تا نقشه راه جدید این پالایشگاه را در تراز امنیت ملی به نظاره بنشینند.
سخنان راهبردی دکتر غلامرضا باقریدیزج؛ بازتعریف حکمرانی صنعتی در سایه پایداری و تابآوری
مهندس غلامرضا باقریدیزج، مدیرعامل شرکت پالایش نفت اصفهان، در آغاز سخنان خود با لحنی قاطع و صریح به تبیین جایگاه پالایشگاه اصفهان در منظومه اقتصادی و دفاعی کشور پرداخت.
وی تأکید کرد که در جهان پرمخاطره امروز، پایداری جریان انرژی مترادف با امنیت ملی است و هرگونه خلل در این فرآیند، میتواند بازخوردهای عمیق اجتماعی و اقتصادی به همراه داشته باشد.
ظرفیت تولید و تابآوری در روزهای بحران
مدیرعامل پالایشگاه اصفهان با ارائه آمار دقیقی از توان عملیاتی مجتمع اظهار داشت:«امروز پالایشگاه اصفهان با پالایش روزانه ۴۳۰ هزار بشکه نفت خام، سهمی معادل ۲۵ درصد از کل ظرفیت پالایشی ایران را بر دوش میکشد. این رقم، صرفاً یک عدد در گزارشهای آماری نیست؛ این عدد یعنی تأمین بیپایان سوخت میلیونها خودرو، صدها نیروگاه، بخش کشاورزی و شریان ترانزیتی کشور. بر اساس مطالعات مهندسی فرآیند و تدابیری که در مدیریت شبکه توزیع و بهرهبرداری اتخاذ کردهایم، پتانسیل افزایش این ظرفیت به ۴۵۰ هزار بشکه در روز نیز بهطور کامل احصا شده است و زیرساختهای فیزیکی برای پاسخگویی به پیکهای مصرف آمادگی کامل دارند.»
باقریدیزج با گریزی به شرایط ژئوپلیتیک و تهدیدهای امنیتی ماههای اخیر تصریح کرد:«کشور ما در سالهای اخیر در موقعیتهای خطیری شبیه به شرایط جنگی زیسته است. با این وجود، به پشتوانه شجاعت، تخصص و شبزندهداری مهندسان و کارگران خطوط عملیاتی، حتی برای یک ثانیه اجازه ندادیم جریان تولید در پالایشگاه نفت اصفهان دچار لکنت یا وقفه شود. نه تنها چرخه سوخت دچار افت نشد، بلکه در چندین برهه اضطراری که شبکه سراسری کشور با کمبودهای غیرمنتظره روبهرو گردید، با تغییر فوری الگوی فرآیندی واحدهای تقطیر و تصفیه، بار کمبود دیگر استانها را نیز پوشش دادیم. این تراز از آمادگی، تنها با تکیه بر انضباط فولادین و تعهد ملی در تمام ردههای سازمان به دست میآید.»
جهش دوبرابری بنزینسازی و تثبیت استانداردهای یورو ۵
یکی از محوریترین سرفصلهای سخنان مهندس باقریدیزج، جهش ساختاری در تولید بنزین و پاسخ عملی به ناترازی فزاینده بنزین در سطح ملی بود.
وی با رد نگاههای تسکینی به مسأله سوخت کشور تصریح کرد:«پروژههای توسعهای که در حال حاضر در دست اجرا داریم، یک انقلاب ساختاری در توازن سوخت کشور رقم خواهند زد. با بهرهبرداری کامل از این طرحها، ظرفیت تولید بنزین این مجموعه از ۱۲ میلیون لیتر در روز، با جهشی ۱۰۰ درصدی، به ۲۴ میلیون لیتر در روز ارتقا خواهد یافت. تحقق این هدف یعنی اضافه شدن ۱۲ میلیون لیتر بنزین مرغوب به مدار مصرف روزانه کشور، که نقشی تاریخی در جلوگیری از هدررفت منابع ارزی برای واردات بنزین ایفا خواهد کرد.»
وی افزود:«در این میان، کیفیت برای ما همارز با کمیت است. در سبد جدید محصولات ما، علاوه بر بنزین استاندارد کنونی، ۸ میلیون لیتر بنزین تحت استاندارد سختگیرانه یورو ۵ و روزانه ۲ میلیون لیتر گازوئیل باکیفیت و با حداقل گوگرد به تولید کشور ملحق خواهد شد. این اقدام مستقیمترین اثر را در کنترل آلایندههای آروماتیک، بنزن و گوگرد در کلانشهرهای اصفهان، تهران و سایر مراکز استانها خواهد گذاشت.»
مهار مازوت و کلیدگشایی از قفل ناترازی گاز در زمستان
معضل سوزاندن نفت کوره (مازوت) با گوگرد بالا در فصول سرد در نیروگاهها و صنایع، از بحرانهای دیرپای محیطزیست ایران است.
باقریدیزج با تشریح فنی پروژه گوگردزدایی از تهمانده برجهای تقطیر (RHU) گفت:«ما نمیتوانیم نسبت به آلودگی هوا و تعطیلی نیروگاهها به دلیل ناترازی گاز بیتفاوت بمانیم. پروژه احداث واحد گوگردزدایی از نفت کوره (نفت کوره کمگوگرد) بزرگترین خدمت پالایشگاه به هوای پاک و امنیت شبکه گاز است. در این واحد غولآسا، درصد وزنی گوگرد از تهمانده نفت خام از ۳ درصد به زیر ۰.۵ درصد سقوط خواهد کرد. ارزش این پروژه صرفاً تولید سوخت پاک نیست؛ وقتی نیروگاهها بتوانند نفت کوره استانداردِ زیر نیمدرصد گوگرد را بدون آسیبهای زیستمحیطی مصرف کنند، تقاضای نجومی آنها برای مصرف گاز طبیعی در روزهای یخبندان زمستان شکسته میشود و صدها میلیون مترمکعب گاز طبیعی آزاد گشته و به شبکه توزیع خانگی و صنایع کوچک تزریق خواهد شد.»
وی جدول زمانی این پروژه را چنین اعلام کرد:«فاز نخست این پروژه عظیم ملی تا پایان سال آینده خورشیدی وارد فاز راهاندازی و پیشراهاندازی خواهد شد و فاز تکمیلی آن نیز تا اواخر سال ۱۴۰۶ بهطور صددرصد به بهرهبرداری خواهد رسید.»
مدیریت بوتان (LPG) و گذار از مدل پالایش سنتی به پتروپالایشگاه
مدیرعامل پالایشگاه اصفهان استراتژی ارزشافزوده هیدروکربنی را رکن دیگر برنامههای خود خواند و افزود:«خامفروشی هیدروکربنهای باارزش، خطای غیرقابل جبران در مدیریت منابع ملی است. ما سالها با مازاد محصول بوتان (LPG) مواجه بودیم که سوزانده یا با قیمتهای حداقلی صادر میشد. با تعریف طرح جامع مدیریت بوتان، این محصول به عنوان خوراک ارزشمند وارد فرآیندهای ایزومریزاسیون و آلکیلاسیون خواهد شد. دستاورد این رویکرد دوگانه است: تولید سالانه ۲۰۰ هزار تن محصولات با ارزش پتروشیمیایی و افزایش روزانه ۴ میلیون لیتر به ظرفیت بنزین موتور. این همان مفهوم واقعی تغییر ریل از پالایشگاه صرف به سمت یک پتروپالایشگاه یکپارچه است.»
پژوهشهای بدون تعارف: رد متانول و بررسی اتانول
باقریدیزج در خصوص مباحث مربوط به اکتانافزاها و مکملهای زیستمحیطی نیز با اتکا به کارشناسی دقیق آزمایشگاهی پرده از برخی باورهای غلط برداشت:«ما تصمیمات خود را در راهروهای مدیریتی نمیگیریم، بلکه آزمایشگاههای تحقیقاتی مرجع ما هستند. موضوع افزودن متانول به بنزین برای مهار ناترازی مطرح شد، اما آزمایشهای دقیق شیمیایی و مکانیکی ما نشان داد متانول به دلیل ایجاد خوردگی شدید در قطعات پلیمری و آلومینیومی موتور خودروها، ناپایداری فازی در مجاورت رطوبت و انتشار آلایندههای خطرناک آلدهیدی، مردود است؛ لذا ما پرونده متانول را به عنوان افزودنی سراسری بستیم. در مقابل، اکنون تمرکز مطالعاتی ما بر روی بهکارگیری اتانول سوختی برای ناوگانهای کنترلشده و خودروهای خاص است تا در صورت اخذ تأییدیههای کامل استاندارد، عملیاتی گردد.»
گزارش میدانی مهندس سینا توکل؛ خط پایان برداشت از زایندهرود و شاهکار تصفیه فاضلاب صنعتی
پس از پایان نشست ، توررسانهای راهی تأسیسات پیشتصفیه فاضلاب شهری شاهینشهر و سپس سایت تصفیه تکمیلی پالایشگاه شد؛ جایی که مهندس سینا توکل، مسئول راهاندازی پیشتصفیه پالایشگاه شاهینشهر، به تشریح یکی از بیسابقهترین تحولات محیطزیستی در فلات مرکزی ایران پرداخت.
توقف مطلق برداشت آب از زایندهرود
مهندس توکل در پای لولههای قطور انتقال و حوضچههای آرامش تصفیهخانه با صدایی رسا اعلام کرد:«شاید مهمترین خبر زیستمحیطی این بازدید برای مردم مظلوم اصفهان این باشد: نزدیک به دو سال است که ارتباط هیدرولیکی پالایشگاه نفت اصفهان با رودخانه زایندهرود به صفر مطلق رسیده است. ما نه تنها شیرهای ورودی آب از زایندهرود را بستیم، بلکه طبق دستور اکید مهندس باقریدیزج، تمامی تأسیسات، خطوط لوله و الکتروپمپهای برداشت آب خام در سواحل رودخانه را بهطور فیزیکی جمعآوری و برچیده کردیم تا هرگونه شائبه و امکان بازگشت به مصرف آب شرب یا آب رودخانه برای همیشه منتفی گردد.»
وی با اشاره به تراژدی خشکی زایندهرود و فرونشست زمین گفت:«پالایشگاه اصفهان با درک شرایط خطیر دشت اصفهان-برخوار، راهبرد قطع کامل وابستگی به منابع آب سطحی و زیرزمینی را در پیش گرفت. مصرف یک قطره آب شرب برای فرآیندهای صنعتی نظیر برجهای خنککننده و بویلرها، یک خطای نابخشودنی اخلاقی بود که با احداث این زنجیره تصفیه، برای همیشه خط بطلان بر آن کشیده شد.»
شاهکار مهندسی تصفیهخانه شاهینشهر (بیولوژی آنوکسیک و اکسیک)
مهندس توکل ،خبرنگاران را به کنار مخازن عظیم بتنی هوادهی و تهنشینی برد و جزئیات فنی فرآیند تصفیه را اینگونه بازگو کرد:«این تأسیسات پیشرفته با ظرفیت عظیم ۹۰۰ مترمکعب در ساعت (معادل ۲۱ هزار و ۶۰۰ مترمکعب در شبانهروز) طراحی و احداث شده است. ورودی این سیستم، فاضلاب خام، تصفیهنشده و پر از بار آلی شهرهای شاهینشهر و خمینیشهر است. فاضلابی که در صورت رهاسازی، میتوانست به یک فاجعه بهداشتی، بوی تعفن شدید و آلودگی سفرههای آب زیرزمینی تبدیل شود، اکنون به این سایت پمپاژ میشود.»
وی در تشریح مراحل زیستی تصفیه گفت:«ما در این فرآیند از روشهای تلفیقی پیشرفته بیولوژیکی استفاده میکنیم:بخش بیهوازی و بیاکسیژن (آنوکسیک – Anoxic): در این فاز، میکروارگانیسمها بدون حضور اکسیژن محلول، اقدام به شکستن ترکیبات نیتروژندار و فسفره کرده و عملیات نیتراتزدایی (Denitrification) را انجام میدهند تا ترکیبات مضر از آب خارج شوند.
بخش هوازی (اکسیک – Oxic): با دمیدن مقادیر عظیمی از اکسیژن توسط بلوئرهای پرقدرت، باکتریهای هوازی ساختارهای پیچیده کربنی، چربیها و بار آلودگی (BOD و COD) را هضم و تجزیه میکنند.
تهنشینی و زلالسازی:لجن فعال در حوضچههای تهنشینی از آب تفکیک شده و بخشی از آن مجدداً به سیستم بازمیگردد تا چرخه زیستی پایدار بماند.»
وی در ادامه تشریح خط انتقال گفت:«آب پیشتصفیهشده، زلال و عاری از بارهای میکروبی سنگین، از طریق یک خط لوله اختصاصی به طول بیش از ۱۰ کیلومتر از شاهینشهر به تصفیهخانه تکمیلی در داخل فنس پالایشگاه هدایت میشود. در آنجا با استفاده از فیلتراسیونهای پیشرفته شنی، کربنی و در نهایت اسمز معکوس (RO)، آبی با بالاترین استانداردهای صنعتی و حتی پاکتر از آب شرب شهری جهت مصرف در بویلرهای تولید بخار و کولینگتاورها به کار گرفته میشود. بدین ترتیب یک تهدید بزرگ شهری به یک فرصت پایدار صنعتی مبدل شده است.»
پایش آنلاین آلایندهها و تبدیل گوگرد به ارزش اقتصادی
مهندس توکل در بخش دیگری از گزارش خود به تمهیدات اتمسفری و خاکی اشاره کرد:«ما صرفاً بر آب تمرکز نکردهایم. تمامی کورههای پالایشگاه به آنالایزرهای فوقحساس آنلاین مجهز شدهاند که دادههای انتشار گازهای احتراقی را به صورت زنده به سرورهای پایش سازمان حفاظت محیطزیست کشور مخابره میکنند. کوچکترین انحراف فرآیندی در ثانیه مهار میشود. علاوه بر این، در محیطهای شهری اصفهان و شاهینشهر، ایستگاههای سنجش کیفیت هوا با هزینه مستقیم پالایشگاه دایر شدهاند تا تصویر واقعی آلایندگی به صورت شفاف در اختیار ناظران قرار گیرد. همچنین در بخش جامدات، با بهرهبرداری از واحدهای دانهبندی و گرانولهسازی گوگرد، گوگرد مذاب خطرناکِ استخراجشده از نفت خام را به گرانولهای جامد و بیخطر تبدیل کردهایم که به عنوان کودی ارزشمند برای اصلاح خاکهای قلیایی در اختیار بخش کشاورزی کشور و بازارهای صادراتی قرار میگیرد.»
در اعماق کارخانجات «مشعلپویا»؛ از فتح قلههای ساخت تجهیزات فوقسنگین
مقصد نهایی بازدید، محوطههای پرصلابت شرکت دانشبنیان «مشعلپویا» بود؛ شرکتی که بازوی توانمند فناوری، ساخت و مونتاژ تجهیزات سنگین پالایشگاه اصفهان است. صدای بلند جرثقیلهای غولپیکر سقفی، نورهای درخشان مشعلهای جوشکاری زیرپودری و غرش ماشینآلات سنگین شکلدهی فلزات، نویدبخش تولد قطب نوین مکانیک سنگین در مرکز ایران بود.
در این میان، مهندس اصغر اسکندری، مدیر ساخت و تولید شرکت مشعلپویا، در جمع اصحاب رسانه در پای یکی از بزرگترین پروژههای مکانیکی کشور ایستاد و جزئیات خیرهکنندهای را شرح داد.
تحقق راهبرد استقلال فنی و رکورد ۸۰ درصدی پروژهها
مهندس اسکندری با تأکید بر اینکه تأسیس و پشتیبانی از مشعلپویا زاییده بینش مهندس باقریدیزج برای فرار از هزینههای سرسامآور واسطهگری بود، اظهار داشت:«تا پیش از این، صنعت پالایش نفت برای کوچکترین مبدل، مخزن و بویلری نیازمند سفارش به پیمانکاران خارجی یا شرکتهای با واسطهگری سنگین بود که ماهها و گاهی سالها کشور را معطل میگذاشتند. امروز من با افتخار اعلام میکنم که در مشعلپویا، بیش از ۸۰ درصد از سبد سنگین پروژههای ابلاغی به این شرکت، به مراحل پایانی و تحویل قطعی رسیده است. متخصصان جوان و مهندسان پرتوان ما موفق شدهاند تاکنون بیش از ۱۰۰۰ تن انواع تجهیزات فرآیندی، سازههای صنعتی، درامها، بویلرها و استراکچرهای فلزی فوقپیشرفته را مطابق با سختگیرانهترین کدهای بینالمللی ASME و TEMA بسازند و تحویل خطوط فرآیندی دهند.»
شاهکار ساخت راکتور ۵۳۰ تنی با متریال فورج A350 و ضخامت ۲۸ سانتیمتر
اسکندری سپس خبرنگاران را به پای عظیمترین تجهیز در حال ساخت هدایت کرد؛ ابرسازهای که چشم هر بینندهای را خیره میکرد. وی با شور و هیجان فنی توضیح داد:«آنچه در برابر شماست، تجهیز فوقسنگین (راکتور) واحد آرایش (Reforming) است که وزنی معادل ۵۳۰ تن دارد. برای درک مقیاس این ابرسازه باید بگویم متریال بدنه آن از فولاد آلیاژی ویژه فورجشده با استاندارد ASTM A350 انتخاب شده است؛ آلیاژی که توان تابآوری در برابر فشارهای هیدرواستاتیک وحشتناک و گاز هیدروژن داغ را داراست. ضخامت بدنه و دیواره این راکتور به عدد شگفتانگیز ۲۸ سانتیمتر (۲۸۰ میلیمتر) میرسد.»
وی به ارزش مهندسی این دستاورد اشاره کرد و گفت:«انجام فرآیند نورد و جوشکاری متوالی بر روی ورقی با ضخامت ۲۸ سانتیمتر، مرز دانش متالورژی در جهان است. برای نخستین بار در تاریخ صنعت نفت و گاز ایران، جوشکاری این ضخامت به همراه عملیات حرارتی پس از جوشکاری (PWHT) با تجهیزات کالیبرهشده داخلی و بدون حضور حتی یک کارشناس خارجی با موفقیت صددرصدی تستهای رادیوگرافی، آلتراسونیک و آزمون ذرات مغناطیسی به انجام رسید. این پروژه اثبات کرد که مهندسی مکانیک ایران از مرحله مونتاژکاری عبور کرده و وارد لیگ سازندگان تجهیزات کلاس جهانی شده است.»
منطق اقتصادی بومیسازی: کاهش هزینهها به یکپنجم
مدیر ساخت و تولید شرکت مشعلپویا، در توجیه مزیتهای اقتصادی این کارخانجات در مجاورت پالایشگاه گفت:«وقتی ما یک تجهیز سنگین را در فاصله یک کیلومتری از سایت اصلی پالایشگاه میسازیم، چندین معضل بزرگ همزمان برطرف میشود:کاهش چشمگیر قیمت تمامشده: هزینه ساخت این تجهیزات در مشعلپویا تا یکپنجم (۲۰ درصد) ارزش ارزی خرید از برندهای مطرح اروپایی و آسیایی تمام شده است.
حذف هزینههای نجومی حملونقل:انتقال یک راکتور ۵۳۰ تنی از بنادر جنوبی به اصفهان، نیازمند ماهها برنامهریزی ترافیکی، قطع خطوط برق فشارقوی، تقویت پلها و میلیاردها تومان هزینه لجستیک سنگین (بوژیکشی) بود که این هزینه بهطور کامل صفر شد.
ریسکهای تحریم و لغو سفارش:دیگر خطر بلوکه شدن تجهیزات در بنادر بینالمللی یا امتناع سازندگان از تحویل قطعات یدکی وجود ندارد؛ دانش فنی ساخت و نقشههای ازبیلت (As-Built) همگی در دستان خود ماست.»
همپایی با انقلاب سبز: سازههای نیروگاه خورشیدی ۷۰ مگاواتی مورچهخورت
اسکندری چشمانداز آینده مشعلپویا را فراتر از سوختهای فسیلی دانست و به سرفصل مهم انرژیهای تجدیدپذیر اشاره کرد:«ما رسالت خود را همگام با استراتژی پالایشگاه در گذار به انرژیهای پاک تعریف کردهایم. در همین راستا، شرکت مشعلپویا سهم عمدهای در طراحی، ساخت و مونتاژ استراکچرهای نگهدارنده و پنلهای نیروگاه عظیم خورشیدی ۷۰ مگاواتی مورچهخورت بر عهده گرفته است. این پروژه بزرگترین سایت خورشیدی استان اصفهان خواهد بود که نه تنها برق پایدار پاک را به شبکه سراسری تزریق میکند، بلکه پالایشگاه را در تراز صنایع با ردپای کربن پایین (Low Carbon Footprint) تثبیت خواهد نمود.»
تغییر ریل پالایشگاه اصفهان؛ از تولید سوخت تا جهش در خودکفایی و پایداری زیستمحیطی
پالایشگاه نفت اصفهان با عبور از رویکردهای سنتی پالایش، اکنون در سه محور «مدیریت استراتژیک»، «پایداری زیستمحیطی» و «بومیسازی فناورانه» به یک اکوسیستم صنعتیِ پیشرو تبدیل شده است. تازهترین گزارشهای عملیاتی این مجتمع نشان میدهد که ترکیب این سه ضلع، پالایشگاه را از یک تولیدکننده صرف سوخت به قطب پتروپالایشگاهی و سازنده تجهیزات فوقسنگین ارتقا داده است.
خبرنگار:علیرضاهژبری
برچسب ها :پالایشگاه اصفهان ، نشست خبری
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.











ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0