مراتع خورشیدی، راهکاری نوآورانه برای مقابله با خشکسالی است

مراتع خورشیدی، راهکاری نوآورانه برای مقابله با خشکسالی است
رییس مرکز تحقیقات کشاورزی و آموزش منابع طبیعی استان اصفهان گفت: اجرای طرح مراتع خورشیدی با هدف تولید انرژی‌های تجدید پذیر و پاک، افزایش تاب‌آوری مراتع در برابر خشکسالی، کاهش فشار چرای دام و ایجاد درآمد پایدار برای بهره‌برداران به‌عنوان یک رویکرد نوآورانه در استان اصفهان در حال پیگیری است.

به گزارش دنیای اسراربه نقل از ایرنا  ،مسعود ترابی درباره شکل‌گیری ایده مراتع خورشیدی اظهار داشت: این ایده از ترکیب ۲ نیاز و روند مهم جهانی یعنی رشد فزاینده نیاز به انرژی‌های تجدیدپذیر و پیامدهای تغییرات اقلیمی نظیر خشکسالی و کاهش بهره‌وری مراتع شکل گرفت.

مراتع خورشیدی؛ راهکار مقابله با خشکسالی

وی افزود: با توجه به نگرانی‌های جهانی درباره تغییرات اقلیمی و ضرورت کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، انرژی خورشیدی به‌عنوان یک راهکار پاک و پایدار مورد توجه قرار گرفته است و ایران نیز به دلیل برخورداری از ظرفیت بالای تابش خورشید، می‌تواند سهم مهمی در تولید انرژی پاک داشته باشد.

ترابی گفت: از سوی دیگر، شرایط سخت اقلیمی، کاهش منابع و افت بهره‌وری در مراتع تخریب‌یافته، فشار مضاعفی بر مراتع وارد کرده و درآمدهای ناپایداری را برای مرتعداران به همراه داشته است، بنابراین در صورت اجرای علمی این طرح، امکان کاهش فشار بر مراتع وجود دارد.

وی اضافه کرد: مرکز تحقیقات با در نظر گرفتن این ۲ روند به ظرفیت هم افزایی میان تولید انرژی خورشیدی و مدیریت پایدار مراتع رسید و تلاش کرد مدلی بومی، عملیاتی و پایدار متناسب با شرایط مناطق نیمه خشک و کوهستانی ایران طراحی کند، مدلی که هم از نظر فنی و اقتصادی و هم از منظر اجتماعی و زیست محیطی قابل اجرا باشد.

رییس مرکز تحقیقات کشاورزی و آموزش منابع طبیعی استان اصفهان با اشاره به تفاوت مراتع خورشیدی با نیروگاه‌های خورشیدی متداول گفت: در نیروگاه‌های معمولی، زمین تنها برای تولید برق استفاده می‌شود و هدف، حداکثرسازی بازدهی انرژی است و به همین دلیل پنل‌ها در چیدمان فشرده نصب می‌شوند و به‌طور معمول توجهی به وضعیت پوشش گیاهی و خاک زیر پنل‌ها وجود ندارد.

وی تصریح کرد: در مقابل، مراتع خورشیدی با این هدف طراحی می‌شوند که زمین همچنان کارکرد بوم شناسی (اکولوژیک) و معیشتی خود را حفظ کند، یعنی در کنار تولید انرژی، چرای دام ادامه یابد، پوشش گیاهی و خاک حفظ و حتی از سایه پنل‌ها برای کاهش دما، کاهش تبخیر و بهبود رشد گیاه استفاده شود.

ترابی مهم‌ترین هدف اجرای این طرح در استان را افزایش تاب‌آوری مراتع در برابر خشکسالی و گرمایش، کاهش فشار دام و ایجاد درآمد پایدار برای دامداران عنوان کرد و گفت: در این الگو تلاش می‌شود با تولید انرژی پاک، آثار تنش‌های محیطی مانند کم‌آبی، افزایش دما و کاهش پوشش گیاهی نیز مدیریت شود.

وی درباره پیش‌نویس دستورالعمل فنی این طرح اظهار داشت: این دستورالعمل در چهار محور اصلی تدوین شده است که شامل ارزیابی جامع پتانسیل فنی و زیست محیطی و تعیین الزامات میدانی، طراحی و اجرای سیستم پایلوت پژوهشی، پایش دقیق عملکرد و ارزیابی تأثیرات میدانی و در نهایت تحلیل نهایی و تدوین دستورالعمل‌های اجرایی است.

ترابی به مطالعات انجام‌شده درباره اثر سایه پنل‌ها بر پوشش گیاهی و تبخیر خاک اشاره کرد و افزود: مطالعات داخلی در این زمینه بسیار محدود بوده و پژوهش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان با چارچوب تعریف شده به نوعی نخستین تحقیق جامع کشور در این حوزه محسوب می‌شود.

رییس مرکز تحقیقات کشاورزی و آموزش منابع طبیعی استان اصفهان تأکید کرد: با توجه به اینکه مراتع خورشیدی در کشورهای مختلف جهان تجربه شده‌اند، می‌توان از نتایج این تجربیات در مناطق مشابه ایران استفاده کرد.

ترابی درباره نقش مراتع خورشیدی در کاهش فشار بهره‌برداری از مراتع گفت: در صورت موفقیت ارزیابی‌ها، این طرح با ایجاد یک سیستم هم‌زیستی میان تولید انرژی و مدیریت مرتع، علاوه بر کاهش فشار اقتصادی و بهره‌برداری مستقیم از مراتع سنتی، می‌تواند با ایجاد شرایط میکرو اقلیمی مناسب‌تر، به احیا و بهبود پوشش گیاهی کمک کند.

وی تاکید کرد: این رویکرد می‌تواند گامی مهم به سوی کشاورزی پایدار و تاب‌آور در برابر تغییرات اقلیمی باشد.

وی در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا درباره تأثیر این طرح بر تنوع زیستی، چرای دام و اکوسیستم محلی، گفت: تاکنون مطالعات عمیقی درباره اثر پنل‌های خورشیدی بر تنوع زیستی، چرای دام و اکوسیستم محلی انجام نشده و پاسخ دقیق به این پرسش‌ها منوط به اجرای فرآیند پژوهشی مرکز تحقیقات است.

این محقق بخش کشاورزی گفت: مخاطرات و حساسیت‌های زیست محیطی در این زمینه شناسایی شده و این مخاطرات بیشتر به نحوه طراحی، مکان‌یابی و اجرای پروژه مربوط می‌شود که شامل مخاطرات مرتبط با مکان‌یابی و طراحی، اجرا و نگهداری و همچنین ملاحظات اکولوژیکی بلندمدت است.

وی افزود: در صورت موفقیت طرح، مراتع خورشیدی به عنوان فرصت اقتصادی جدیدی برای مرتع با تغییر معیشت بهره‌برداران، موجب کاهش فشار بر مراتع سنتی خواهد شد.

ترابی درباره میزان درآمدزایی این الگو نیز گفت: برآورد دقیق میزان درآمدزایی به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان رقم ثابتی ارائه کرد اما این مدل ظرفیت ایجاد یک جریان درآمدی پایدار و مکمل را دارد.

وی مشارکت جوامع محلی را عامل کلیدی موفقیت طرح دانست و اظهار داشت: مشارکت مرتع داران تنها به تأمین زمین محدود نمی‌شود و حضور آنان در تمامی مراحل از برنامه‌ریزی تا بهره‌برداری و نظارت اهمیت دارد.

مراتع خورشیدی؛ راهکار مقابله با خشکسالی

ترابی دستگاه‌های همکار در اجرای این طرح را مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، اداره کل منابع طبیعی، سازمان محیط زیست، برق منطقه‌ای و شرکت توزیع برق استان عنوان کرد.

رییس مرکز تحقیقات اصفهان درباره برنامه‌های پایش و ارزیابی نتایج نیز گفت: پایش فنی و عملکردی، ارزیابی اثرات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی، ارزیابی اثرات اکولوژیک و بررسی نمونه‌های اجراشده پنل‌های خورشیدی در اراضی ملی، از جمله محورهای اصلی پایش این طرح خواهد بود.

وی خاطرنشان کرد: در صورت موفقیت طرح و بررسی همه جنبه‌های اکولوژیک و زیست محیطی، امکان توسعه این الگو در سایر استان‌های دارای تابش مناسب، اراضی کم‌بازده یا مناطق کویری و نیمه‌خشک کشور نیز وجود خواهد داشت.

به گزارش ایرنا، فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی استان اصفهان در زمینه کشاورزی و منابع طبیعی سابقه دیرینه دارد و به ترتیب به سال ۱۳۲۹ و ۱۳۵۰ بازمی‌گردد.

اکنون مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان از سه حوزه معاونت آموزش، معاونت پژوهش و فناوری و معاونت پشتیبانی و توسعه نیروی انسانی، هشت بخش تحقیقاتی و ۱۱ ایستگاه، پایگاه، مزرعه کشاورزی، دامپروری و آبخیزداری و امکانات آزمایشگاهی مختلفی تشکیل شده است و در راستای تحقق اهداف کلان سیاست توسعه کشاورزی کشور فعالیت دارد.