خواجه: فیلمساز برای روایت مؤثر از جهان کودک باید از زاویه دید او به مسائل نگاه کند

خواجه: فیلمساز برای روایت مؤثر از جهان کودک باید از زاویه دید او به مسائل نگاه کند

تهیه‌کننده و پژوهشگر تربیت رسانه‌ای با تأکید بر تفاوت میان فیلم‌های «برای کودک» و «درباره کودک» گفت: فیلم زمانی می‌تواند با مخاطب کودک ارتباط مؤثری برقرار کند که فیلمساز مسئله را از زاویه نگاه خود کودک روایت کند، نه صرفاً از منظر بزرگسالان.

به گزارش دنیای اسرار ، علی خواجه شامگاه سه‌شنبه در سومین نشست تخصصی بررسی فیلم‌های مستند سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، به اهمیت برگزاری نشست‌های تخصصی مستند در کنار نمایش آثار اشاره کرد و گفت: این نشست‌ها فرصتی برای بررسی نسبت سینمای مستند با مسائل کودکان و نوجوانان و نحوه مواجهه فیلمساز با جهان آنان فراهم می‌کند.

این نشست با محوریت بررسی سه مستند «روایت میناب»، «مشق جنگ» و «پنجره‌ها» در خانه جشنواره برگزار شد.

خواجه با اشاره به تفاوت فیلم‌های «برای کودک» و «درباره کودک» توضیح داد: در فیلم «برای کودک» ممکن است مسئله‌ای از جهان بزرگسالان با نگاه کودک روایت شود؛ اما در فیلم «درباره کودک»، زندگی و نحوه مواجهه خود کودک با یک مسئله در مرکز توجه قرار می‌گیرد. از همین رو، ممکن است رویدادی از نگاه بزرگسالان تلخ و تراژیک باشد، اما کودک همان موقعیت را به شکل دیگری تجربه کند.

وی افزود: نوع مواجهه کودک با مسائل پیرامونش الزاماً با برداشت بزرگسالان یکسان نیست. برای مثال، فقر برای والدین می‌تواند مسئله‌ای جدی و اقتصادی باشد، در حالی که کودک ممکن است تجربه و ادراک متفاوتی از همان شرایط داشته باشد. فیلمساز برای روایت دقیق چنین وضعیتی باید به جهان ذهنی کودک نزدیک شود.

این پژوهشگر تربیت رسانه‌ای ادامه داد: ممکن است زندگی کودکی در موقعیتی دشوار از بیرون تلخ و غم‌انگیز به نظر برسد، اما خود کودک الزاماً همان تلخی را تجربه نکند و حتی در همان شرایط، لحظات شیرین و لذت‌بخشی داشته باشد. همین تفاوت زاویه دید، روایت سینمایی درباره کودکان را پیچیده و در عین حال مهم می‌کند.

خواجه با اشاره به بازتاب جنگ در سینمای کودک و نوجوان گفت: بزرگسالان معمولاً جنگ را با مفاهیمی مانند بحران، نگرانی و فقدان به یاد می‌آورند؛ اما تجربه کودک می‌تواند متفاوت باشد. کودکی که مستقیماً آسیب ندیده، ممکن است آن دوره را با خاطرات خانوادگی، سفر یا حضور در کنار اقوام به یاد بیاورد.

وی تأکید کرد: اگر فیلمساز یا پژوهشگر بتواند خود را در جایگاه کودک قرار دهد و مسئله را از زاویه نگاه او ببیند، به نتیجه‌ای متفاوت و اثرگذار می‌رسد. این کار دشوار است، اما در صورت تحقق، چه در مستند و چه در فیلم داستانی، اثر می‌تواند ارتباط عمیق‌تری با مخاطب کودک برقرار کند.

به گفته خواجه، هنگامی که روایت به تجربه و جهان کودک نزدیک باشد، مخاطب احساس می‌کند آنچه روی پرده می‌بیند با زندگی او ارتباط دارد و همین امر امکان برقراری ارتباط با اثر را افزایش می‌دهد.

این تهیه‌کننده و نویسنده مستند همچنین با اشاره به گستردگی پیامدهای جنگ برای کودکان گفت: برخی رخدادها به یک حادثه محدود نمی‌شوند و خانواده‌ها و افراد بسیاری را درگیر می‌کنند؛ پیامدهای چنین رخدادهایی نیز ممکن است در طول زمان ادامه یابد و تجربه‌ای ماندگار برای جامعه بر جای بگذارد. کودک در مواجهه با این رویدادها تنها قربانی یا ناظری منفعل نیست، بلکه آن را از زاویه‌ای خاص تجربه و درک می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند در سینمای مستند کودک و نوجوان مورد توجه قرار گیرد.

وی در ادامه به تجربه ساخت مستند «بازگشت قهرمان» درباره شهدای غواص اشاره کرد و گفت: تجربه تولید آثاری درباره موضوعات تاریخی و اجتماعی نشان می‌دهد که این آثار زمانی می‌توانند ماندگار شوند که روایتگر، نسبت مخاطب با موضوع را نیز در نظر بگیرد.

سومین نشست تخصصی بررسی فیلم‌های مستند سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، در ادامه مجموعه نشست‌های تخصصی این جشنواره برگزار شد. این نشست‌ها به‌عنوان یکی از برنامه‌های جنبی جشنواره، هر روز با هدف گفت‌وگو و تحلیل آثار مستند و بررسی نسبت آن‌ها با جهان کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود.

در این نشست، مستندهای «روایت میناب»، «مشق جنگ» و «پنجره‌ها» از منظر موضوع، شیوه روایت، نسبت اثر با مخاطب کودک و نوجوان و نحوه بازنمایی تجربه کودکان بررسی شدند.