رازگشایی از دل سنگ‌ها و کیهان در قلب نصف‌جهان؛ از جراحی سنگ تا ردیابی عناصر ومولکولهای سازنده حیات در شهاب‌سنگ‌ها
گزارش و گفت‌وگوی اختصاصی پایگاه خبری دنیای اسرار با دکتر محمدعلی مکی‌زاده؛ رازگشایی از دل سنگ‌ها و کیهان در قلب نصف‌جهان؛ از جراحی سنگ تا ردیابی عناصر ومولکولهای سازنده حیات در شهاب‌سنگ‌ها گزارش ویژه خبرنگار – علیرضا هژبری:در دانشکده زمین شناسی دانشگاه اصفهان، آزمایشگاهی پیشرفته و کم‌نظیر فعالیت دارد که مرزهای زمین‌شناسی را با علوم
گزارش و گفت‌وگوی اختصاصی پایگاه خبری دنیای اسرار با دکتر محمدعلی مکی‌زاده؛
رازگشایی از دل سنگ‌ها و کیهان در قلب نصف‌جهان؛ از جراحی سنگ تا ردیابی عناصر ومولکولهای سازنده حیات در شهاب‌سنگ‌ها
گزارش ویژه خبرنگار – علیرضا هژبری:در دانشکده زمین شناسی دانشگاه اصفهان، آزمایشگاهی پیشرفته و کم‌نظیر فعالیت دارد که مرزهای زمین‌شناسی را با علوم فضایی، گوهرشناسی، اکتشاف معادن و حتی زمین شناسی پلیسی وقانونی پیوند زده است.
دکتر محمدعلی مکی‌زاده، متخصص سنگ‌شناسی و کانی‌شناسی، با روشی دقیق که آن را جراحی سنگ می‌نامد، اسرار نهفته در بافت سنگ‌ها را برملا می‌کند.
خبرنگار پایگاه خبری دنیای اسرار با حضور در این مرکز تخصصی، گفتگویی تفصیلی با این استاد و پژوهشگر درباره اصالت‌سنجی شهاب‌سنگ‌ها، شبیه‌سازی آنالیزهای مأموریت آپولو ۱۱ ناسا، کشف عناصر سازنده حیات، خطرات خام‌فروشی سنگهای معادن و اشتغال‌زایی از سنگهای بستر زاینده‌رود انجام داده است که مشروح آن را می‌خوانید.
دنیای اسرار: آقای دکتر مکی زاده،ابتدا معرفی کوتاهی از خود و پیشینه آزمایشگاه سنگ‌شناسی داشته باشید.
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: متولد ۴ دی‌ماه ۱۳۴۴ ومتخصص و دانش‌آموخته‌ی مقطع دکتری تخصصی سنگ‌شناسی هستم . خوشبختانه این توانمندی را داشته‌ام که در شناسایی انواع سنگهای آذرین، رسوبی، دگرگونی، شهاب‌سنگ‌ها و سنگهای قیمتی فعالیت کنم. در این مسیر شاگرد اساتید بزرگی بوده‌ام؛ از جمله استاد پیشکسوتم جناب آقای دکتر موسی نقره‌ئیان که حق استادی و اصالت بر گردن من دارند و همچنین مرحوم پروفسور سبزه ای از سازمان زمین‌شناسی کشور. در این آزمایشگاه هر سنگی که از کوهستان‌ها یا مناطق مختلف آورده شود، مورد سنجش قرار می‌گیرد؛ چه سنگی که از عمق ۱۵۰ کیلومتری زمین(ساحل سفید رود تا جزیره هرمز) بالا آمده باشد، چه شهاب‌سنگی از مریخ و ماه، چه سنگهای لاجورد افغانستان، یا حتی رسوبات ساحلی و مصبی.
جراحی سنگ و شبیه‌سازی آنالیزهای آپولو ۱۱ ناسا
دنیای اسرار: فرآیند تشخیص اصالت و ماهیت یک سنگ در آزمایشگاه شما دقیقاً چگونه انجام می‌شود؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: هر نمونه در دو مرحله بررسی می‌شود. مرحله اول، آزمایش‌های فیزیکی است که شامل ارزیابی مورفولوژی و شکل ظاهری، خاصیت جذب مغناطیسی، سختی، جلا و چگالی است. اگر بررسی‌های فیزیکی برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نباشد، وارد مرحله پتروگرافی یا سنگ نگاری می‌شویم که من نام آن را جراحی سنگ گذاشته‌ام. در این مرحله، برشی بسیار نازک به ضخامت تنها ۳ صدم میلی‌متر موسوم به تین‌سکشن روی لام شیشه‌ای تهیه می کنیم. سپس با میکروسکوپ تخصصی پلاریزان با نور عبوری و انعکاسی، تا بزرگ‌نمایی ۱۰۰۰ برابر با نورهای پلاریزه متقاطع و موازی، کانی‌های تشکیل‌دهنده را می‌بینیم و سنگ را نام‌گذاری میکنیم. این فرآیند دقیقاً همان نوع آنالیزی است که ناسا روی سنگهای آورده‌شده از ماه در مأموریت فضاپیمای آپولو ۱۱ انجام داد.
با افتخار می‌گویم ما جزو معدود آزمایشگاه‌های آکادمیک هستیم که با چنین دقتی این کار را انجام می‌دهیم.
تشخیص بازالت ماه از سنگهای سیاه کوه گاوخونی و متابوکسیت کرمان
دنیای اسرار: آیا نمونه‌هایی بوده‌اند که در نگاه اول شبیه سنگهای آسمانی باشند اما زیر میکروسکوپ ماهیت دیگری نشان دهند؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: بله، موارد متعددی داریم. به عنوان مثال، سنگی را برای ما آوردند که بسیار مشکوک به بازالت کره ماه بود. من از آن مقطع نازک ۳ صدم میلی‌متری تهیه کردم و زیر میکروسکوپ پلاریزان دیدم که بافت پورفیری دارد و حاوی پلاژیوکلاز و اولیوین است، اما شواهد قطعی حاکی از خاستگاه قمری در آن دیده نشد و مشخص شد یک سنگ بازالتی مربوط به کوه سیاه در منطقه تالاب گاوخونی از سمت ورزنه اصفهان است. یا نمونه دیگری از کرمان آوردند که به داشتن کندریول بسیار مشکوک بود؛ کندریول واحد سازنده شهاب‌سنگ‌های سنگی به نام کندریت است و تست‌های فیزیکی اولیه هم همین را القا می‌کرد، ولی پس از جراحی سنگ و آنالیز پتروگرافی مشخص شد سنگ مورد نظر متابوکسیت است که به دارنده آن اعلام کردیم.
ردیابی کربن و نیتروژن در شهاب‌سنگ‌ها و ردیابی عناصر سازنده حیات در کیهان
دنیای اسرار: کارهای تحقیقاتی بنیادی آزمایشگاه به چه سمتی هدایت می‌شود؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: ما در کنار پاسخگویی به مراجعان، پژوهش‌های سطح بالایی داریم. اخیراً در یکی از شهاب‌سنگ‌های کندرایتی موفق شدیم با کمک میکروسکوپ پلاریزان، آزمایش‌های شیمی و آنالیز میکروسکوپ الکترونی روبشی یا همان SEM در مرکز گوهرشناسی دانشگاه ، عناصر کربن و نیتروژن را شناسایی کنیم. کربن و نیتروژن آجرهای سازنده اسیدهای آمینه و در حقیقت مولکول‌های پایه‌ای شکل‌گیری حیات هستند. این یافته‌ها مستقیماً به مباحث نحوه زایش حیات در کیهان توسط شهاب‌سنگ‌ها پیوند می‌خورد و ارزش علمی فوق‌العاده‌ای دارد.
زمین‌شناسی قانونی و ردیابی پلیسی مبدأ خاک‌ها
دنیای اسرار: اشاره‌ای به ژئوفارنسیک داشتید؛ سنگ‌شناسی چگونه به پرونده‌های قضایی و کشف جرم کمک می‌کند؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: در بخش فارنسیک یا سنگ‌شناسی قانونی، اگر ذره‌ای خاک یا رسوب از یک صحنه یا خودرو به ما تحویل داده شود، کانی‌ها و مینرال‌های آن را زیر میکروسکوپ جداسازی و آنالیز میکنیم. از این طریق می‌توانیم با دقت بالا تشخیص دهیم که این خاک متعلق به کدام کوه یا منطقه جغرافیایی کشور است
نحوه برخورد با مراجعان و هزینه ناچیز غربالگری شهاب‌سنگ‌ها
دنیای اسرار: متقاضیان بررسی شهاب‌سنگ از چه مناطقی به شما مراجعه می‌کنند و روند دریافت هزینه چگونه است؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: مراجعان ما از اقوام و استان‌های مختلف نظیر کرمان، بلوچستان، لرستان، آذربایجان و خراسان هستند و بسیاری نیز سنگ‌هایشان را پست می‌کنند. ما ابتدا با گشاده‌رویی منطقه جغرافیایی سنگ را جویا می‌شویم تا بنک داده ها را توسعه دهیم . بیشترین شهاب‌سنگ‌ها از دشت لوت و کویرهای مرکزی گزارش می‌شوند، در حالی که گزارش شهاب‌سنگ در مناطق کوهستانی مثل چهارمحال و بختیاری یا مناطق کوهستانی مرتفع بسیار نادر است؛ بنابراین اگر کسی از روستاهای خراسان یا کویر نمونه بیاورد حساسیت بیشتری به خرج می‌دهیم. سپس با لوپ دستی نخست تست‌های فیزیکی، سنجش خاصیت مغناطیسی ، شکل آیرودینامیکی شهاب‌سنگ‌ها، رنگ خاکه و چگالی، غربالگری اولیه انجام می‌دهیم تا مراجعان متحمل هزینه تهیه مقطع نازک میکروسکپی نشوند.
در صورتی که شهاب‌سنگ بودن نمونه در غربالگری اثبات شود، شناسنامه معتبر رسمی و دوزبانه انگلیسی و فارسی بر پایه داده‌های دقیق پتروگرافی ومینرالوگرافی صادر میکنیم. دراین خصوص از آنالیز EDS میکروسکپ الکترونی و درمرکز گوهی شناسی وسایر آنالیز های دستگاهی استفاده میکنیم
هشدار جدی نسبت به تاراج طلا و پلاتین در صادرات خام معادن
دنیای اسرار: رویکرد شما در زمینه مینرالوژی اکتشافی چیست و چه توصیه‌ای به متولیان بخش معدن دارید؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: مینرالوژی اکتشافی یعنی فراتر رفتن از لایه ظاهری معدن. به عنوان مثال، اخیراً دو نمونه سنگ از یک معدن آوردند که به ظاهر معدن هماتیت و گوتیت یعنی سنگ‌آهن بود؛ اما در آنالیز تخصصی مشخص شد در کنار آهن، آثاری از مس و قابلیت کانی‌زایی طلا هم وجود دارد که به صاحب معدن اعلام کردیم. نکته تلخ و دردناک این است که نباید مواد معدنی کشور را خام صادر کنیم. سنگی مثل کرومیت ممکن است در دل خود حاوی فلزات راهبردی مانند پلاتین و پالادیوم باشد که با خام‌فروشی تقدیم خریدار خارجی می‌شود. متأسفانه بسیاری از سنگ‌آهن‌هایی که در طول ۲۰ سال گذشته به صورت خام فروخته شده‌اند، تا یک پی‌پی‌ام طلا داشته‌اند و یک پی‌پی‌ام برای کانسار طلا عدد بسیار بالایی است که همراه سنگ‌آهن مفت از دست رفته است.
کارآفرینی با گوهرتراشی از سنگهای زاینده‌رود و تفت
دنیای اسرار: بازار کار و اشتغال فارغ‌التحصیلان زمین‌شناسی را در شرایط فعلی چطور می‌بینید؟
دکتر محمدعلی مکی‌زاده: خاک این مرزوبوم سراسر گنج و زرخیز است. من به دانشجویانم می‌گویم باید توان این را داشته باشید که حتی از خاک باغچه ارزش افزوده بسازید. ساده‌ترین و پربازده‌ترین راه، راه‌اندازی کارگاه‌های گوهرتراشی است؛ کاری که ما در گروه زمین‌شناسی دانشگاه پیگیری کردیم و چند تن از دانش‌آموختگان دکترای ما نیز وارد آن شده‌اند. در همین بستر خشک زاینده‌رود یا در دشت‌های ورودخانه های چهارمحال و بختیاری و رودخانه‌های فصلی شیرکوه تفت در یزد و لنجان و فلاورجان، سنگ‌ها و عقیق‌های منحصربه‌فردی وجود دارند که شایسته تراش، تبدیل شدن به نگین و انگشتر و عرضه به بازارهای جهانی هستند. این کانی‌ها ویژگی‌هایی دارند که حتی در آرژانتین یا قطب جنوب هم یافت نمی‌شوند و اگر فرآوری و رسانه‌ای شوند، برای کشور ثروت‌آفرینی چشمگیری ایجاد می‌کنند.
سنگ‌نگاری؛ نگاه هنری به کتاب ناگشوده خلقت
دنیای اسرار: کلام پایانی شما برای خوانندگان پایگاه خبری دنیای اسرار چیست؟
دکتر محمدعلی مکی زاده: هر تکه سنگی که زیر پای ما قرار دارد، کتابی ناگشوده از دانشی نامحدود است. من پس از دهه‌ها سال کار، وقتی به نمونه‌های دوران کارشناسی‌ام برمی‌گردم، دوباره نکات شگفت‌انگیز تازه‌ای در آن‌ها پیدا می‌کنم. سنگ‌نگاری صرفاً یک دانش خشک و انتزاعی نیست، بلکه نگاشتن سنگ و داشتن یک دید هنری و قلبی نسبت به طبیعت است. اگر این حس و هنر وجود داشته باشد، موفقیت قطعی است. حرف پایانی من این است که باید با تمام وجود قدر این سرزمین و ثروت‌های پنهان آن را بدانیم.
برچسب ها :پایگاه خبری دنیای اسرار ، خام‌فروشی مواد معدنی ، دانشگاه اصفهان ، دکتر مکی زاده ، زمین شناسی ، سنگ‌شناسی و کانی‌شناسی ، شهاب‌سنگ ، طلا ، علیرضا هژبری ، گوهرتراشی و کارآفرینی
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0