هوشمندسازی صنعت؛ از پروژه‌های پراکنده تا زنجیره‌ای برای توسعه اصفهان

صادق کرمی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان اصفهان

هوشمندسازی صنعت؛ از پروژه‌های پراکنده تا زنجیره‌ای برای توسعه اصفهان

هوشمندسازی صنعت برای اصفهان نباید صرفاً به اجرای چند پروژه فناورانه یا خرید تجهیزات جدید محدود شود؛ آنچه امروز به آن نیاز داریم، شکل‌گیری یک مسیر منسجم برای بازسازی، توسعه و افزایش بهره‌وری صنعت بر پایه فناوری‌های روز و دانش بومی است.

به گزارش دنیای اسرار،تجربه بازسازی پس از جنگ نشان داد که بازسازی صنعتی زمانی می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود که با فناوری، دانش روز و نگاه آینده‌نگر همراه باشد. امروز نیز به‌ویژه در شرایطی که بخشی از زیرساخت‌های تولیدی آسیب دیده است، نباید صرفاً به بازگرداندن ظرفیت‌های گذشته فکر کنیم؛ بلکه باید از فرصت بازسازی برای ارتقای فناوری و حرکت واحدهای صنعتی به سمت تولید هوشمند استفاده کنیم.

اصفهان از ظرفیت قابل توجهی در حوزه شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان برخوردار است. مسئله اصلی، اتصال این ظرفیت‌ها به نیازهای واقعی صنعت و معدن است. بنابراین نخستین اقدام باید ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع از شرکت‌های فناور استان، تخصص آنها، پروژه‌های اجراشده و توانمندی‌های فنی و اجرایی باشد تا در زمان تعریف پروژه‌های صنعتی، انتخاب مجری بر اساس توان واقعی انجام شود.

در گام بعد، پیشنهاد می‌کنم ۱۰ تا ۲۰ واحد صنعتی و معدنی اولویت‌دار با توجه به میزان تولید، مصرف انرژی، اهمیت اقتصادی یا آسیب‌دیدگی، به‌عنوان پایلوت هوشمندسازی انتخاب شوند. برای هر واحد باید یک مسئله مشخص، یک مجری مشخص، زمان‌بندی مشخص و شاخص قابل اندازه‌گیری تعریف شود؛ برای مثال کاهش مصرف انرژی، کاهش توقف ماشین‌آلات، کاهش ضایعات یا افزایش ظرفیت تولید.

همچنین لازم است پیش از اجرای هر پروژه، خط پایه عملکرد واحد ثبت شود؛ یعنی میزان مصرف انرژی، توقف تجهیزات، هزینه تعمیرات، ضایعات و تولید فعلی مشخص باشد تا پس از اجرای طرح بتوان دقیقاً میزان اثرگذاری هوشمندسازی را اندازه‌گیری کرد.

در حوزه معدن نیز می‌توان این مدل را از پایش برخط معادن و ماشین‌آلات آغاز کرد و سپس به سمت هوش مصنوعی، تعمیرات پیش‌بینانه، مدیریت ناوگان، کنترل مصرف سوخت و انرژی و پایش زنجیره تولید توسعه داد. این مسیر باید مرحله‌ای باشد و هر مرحله پس از اثبات اثربخشی، به مرحله بعد منتقل شود.

پیشنهاد دیگر، تشکیل یک کارگروه عملیاتی هوشمندسازی صنعت و معدن استان با حضور صمت، استانداری، شرکت‌های فناور، سازمان نظام صنفی رایانه‌ای، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های تخصصی است. این کارگروه باید به‌جای برگزاری صرف جلسات، مسئولیت مشخصی برای شناسایی مسئله، تعریف پروژه، انتخاب مجری، تأمین مالی و ارزیابی نتایج داشته باشد.

در بخش تأمین مالی نیز باید از ابتدا مسیر مشخصی طراحی شود. پروژه‌های هوشمندسازی نباید صرفاً متکی بر منابع واحد صنعتی باشند؛ بلکه می‌توان از ظرفیت ایدرو، مکفا، بانک‌ها، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های دانش‌بنیان برای تأمین مالی پروژه‌های دارای بازگشت سرمایه استفاده کرد. پروژه‌ای که صرفه‌جویی یا افزایش درآمد آن قابل اندازه‌گیری باشد، قابلیت بیشتری برای جذب سرمایه خواهد داشت.

در کنار این اقدامات، تشکیل کنسرسیوم‌های فناور مانند «هم‌افزایی» می‌تواند ظرفیت شرکت‌های کوچک و متوسط استان را برای ورود به پروژه‌های بزرگ افزایش دهد. این شرکت‌ها در صورت تجمیع توانمندی‌ها می‌توانند به جای اجرای پروژه‌های پراکنده، در قالب یک زنجیره تخصصی، پروژه‌های بزرگ صنعتی و معدنی استان و حتی خارج از استان را اجرا کنند.

در نهایت، پیشنهاد می‌کنم برای هر پروژه هوشمندسازی یک داشبورد مدیریتی ایجاد شود و شاخص‌هایی مانند میزان تولید، مصرف انرژی، توقف تجهیزات، هزینه تعمیرات، ضایعات، ایمنی و بهره‌وری به‌صورت مستمر پایش شود. گزارش عملکرد نیز هر سه ماه یک‌بار به کارگروه ارائه و درباره ادامه، اصلاح یا توسعه پروژه تصمیم‌گیری شود.

هدف ما نباید «هوشمندسازی برای هوشمندسازی» باشد. معیار موفقیت باید روشن باشد: کاهش هزینه، افزایش بهره‌وری، کاهش توقف تولید، مصرف بهینه انرژی، ارتقای ایمنی و افزایش ارزش افزوده صنعتی استان.

اگر این مسیر با پروژه‌های محدود اما واقعی آغاز شود، نتایج آن قابل اندازه‌گیری باشد و سپس پروژه‌های موفق توسعه پیدا کنند، هوشمندسازی از یک شعار فناورانه به یک برنامه عملیاتی توسعه صنعتی اصفهان تبدیل خواهد شد.